HPV-gerelateerde kankers > Soorten kanker > Hoofd- en halskanker
Soorten
Er zijn verschillende types hoofd- en halskankers. De volgende types kunnen ook veroorzaakt worden door een persisterende infectie met hoogrisico-HPV:
- Orofaryngeale kanker ontstaat in de orofarynx, het middelste deel van de keel, net achter de mondholte. Het omvat onder meer de amandelen en het achterste deel van de tongbasis. Dit gebied kun je zien wanneer je je mond wijd opent. Orofaryngeale kanker kan op elke leeftijd voorkomen, maar het risico is groter na je 45e. In 2023 werden er in België 749 nieuwe diagnoses gesteld, waarvan 189 bij vrouwen en 560 bij mannen.[3] Meer dan een op de drie orofaryngeale kankers houdt verband met een hoogrisico-HPV,[2] vooral type 16 en 18. De HPV-gerelateerde vorm van deze kankers komt ook voor bij jongere mensen, soms al tussen 30 en 40 jaar.
- Kanker van de onderste keelholte (hypofarynxkanker) ontstaat in de hypofarynx, het deel waar de keel overgaat in de slokdarm. Strottenhoofdkanker (larynxkanker) ontstaat in het strottenhoofd. Het strottenhoofd ligt tussen de keelholte en de luchtpijp en bevat de stembanden. Het speelt een belangrijke rol bij ademhaling, stemvorming en slikken. Deze kankers komen voor op elke leeftijd, maar het risico is groter na de leeftijd van 50 jaar. In 2023 werden er in België 771 nieuwe diagnoses gesteld, waarvan 139 bij vrouwen en 632 bij mannen.[3] Sommige bronnen vermelden een verband met hoogrisico-HPV, maar het gaat om een kleine minderheid van de gevallen. De HPV-gerelateerde vorm van deze kankers komt ook voor bij jongere mensen.
Symptomen
De eerste symptomen van HPV-gerelateerde hoofd- en halskanker zijn vaak vaag. Daardoor worden ze gemakkelijk onderschat of verward met een tijdelijke infectie of irritatie.
Belangrijke alarmsignalen zijn:
- aanhoudende keelpijn
- een zwelling of knobbel in de hals
- slikproblemen
- oorpijn
- veranderingen van de stem
- een wondje in de mond dat niet geneest
- onverklaarbaar gewichtsverlies
Blijven klachten langer dan drie weken aanhouden? Laat ze dan altijd controleren door een arts of tandarts!
De precieze symptomen hangen af van de plaats, de grootte en het type tumor. Daardoor kunnen klachten sterk verschillen en soms pas in een later stadium merkbaar worden, bijvoorbeeld wanneer vergrote lymfeklieren in de hals zichtbaar of voelbaar worden.
Risicofactoren
Tabaksgebruik — zowel roken als het inhaleren van snuiftabak of het kauwen van pruimtabak — en frequent en overmatig alcoholgebruik zijn de belangrijkste risicofactoren voor hoofd- en halskankers. Ook als niet-roker die vaak wordt blootgesteld aan tabaksrook in je omgeving loop je een hoger risico op hoofd- en halskankers.
Voor HPV-gerelateerde hoofd- en halskankers is een persisterende infectie met hoogrisico-HPV de belangrijkste risicofactor. In de meeste gevallen ruimt je lichaam het virus vanzelf op, maar niet altijd. Niet gevaccineerd zijn, roken, een verzwakt immuunsysteem en hogere leeftijd maken het moeilijker voor je lichaam om het virus te klaren.
Diagnose
Hoofd- en halskankers worden niet systematisch opgespoord bij de algemene bevolking.
Bij aanhoudende klachten onderzoekt de arts je mond, keel en hals. Omdat sommige letsels moeilijk zichtbaar zijn, zijn vaak bijkomende onderzoeken nodig.
Bij vermoeden van orofaryngeale kanker voert de NKO-arts meestal een nasofibroscopie uit: een onderzoek waarbij met een dun flexibel buisje via de neus de keel wordt onderzocht. Verdachte letsels kunnen worden bevestigd met een biopsie, waarbij een klein stukje weefsel wordt weggenomen voor onderzoek in het labo. Daarbij kan ook getest worden op de aanwezigheid van HPV. Beeldvormende onderzoeken zoals een CT-scan, MRI of PET-scan helpen om de grootte en exacte plaats van de tumor te bepalen en na te gaan of de kanker zich heeft uitgebreid naar lymfeklieren of omliggende weefsels.
Bij een vermoeden van kanker van de onderste keelholte (hypofarynx) en/of het strottenhoofd (larynx) onderzoekt de NKO-arts eerst de keel en de stembanden met een spiegel of een laryngoscopie. Ook hier kan een biopsie nodig zijn om de diagnose te bevestigen. Aanvullende beeldvorming helpt om de uitgebreidheid van de tumor en eventuele uitzaaiingen in kaart te brengen.
Behandelingen
De behandeling van hoofd- en halskanker wordt altijd op maat opgesteld, rekening houdend met het stadium van de ziekte, de locatie van de tumor, je algemene gezondheid en je voorkeuren. Hoe vroeger de kanker wordt ontdekt, hoe beperkter en minder ingrijpend de behandeling kan blijven.
Chirurgie
Bij vroeg ontdekte tumoren is gerichte chirurgie vaak de belangrijkste behandeling, soms met robotondersteuning. Daarbij worden niet alleen de tumor, maar meestal ook de lymfeklieren in de hals verwijderd. Soms is reconstructieve chirurgie nodig om functies zoals slikken of spreken zo goed mogelijk te herstellen.
Radiotherapie en chemotherapie
In meer gevorderde stadia zijn vaak combinaties nodig van radiotherapie en chemotherapie. Radiotherapie kan zowel uitwendig als inwendig (brachytherapie) worden toegepast. Voorafgaand aan radiotherapie is altijd een tandheelkundig onderzoek vereist.
Immunotherapie en doelgerichte therapie
In bepaalde gevallen wordt de behandeling aangevuld met immunotherapie of doelgerichte therapie, waarbij medicatie selectief kankercellen aanvalt.
Omdat hoofd- en halskankers belangrijke functies zoals spreken, slikken en ademen beïnvloeden, is het behouden van deze functies een belangrijk aandachtspunt bij de keuze van de behandeling.
Meer weten?
- Hier vind je een goede schematische voorstelling van de mondkeelholte (orofarynx) en van de onderste keelholte (hypofarynx) en het strottenhoofd (larynx).
- Op de website van Stichting tegen Kanker vind je nog meer informatie over de symptomen en behandeling van orofaryngeale kanker en kanker van de onderste keelholte (hypofarynx) en het strottenhoofd (larynx).
- In “HPV en hoofd- en halskankers gelinkt aan HPV: waarom een vroege diagnose essentieel blijft” wordt dieper ingegaan op deze specifieke vorm van hoofd- en halskankers.
[1] Globocan 2022
[2] Belgian Cancer Registry, Cancer Fact Sheet 2023 Head & Neck Cancer
[3] Belgian Cancer Registry, Brussel, 2026
