HPV-gerelateerde kankers > Soorten kanker > Anale kanker
Ongeveer 90% van de anale kankers is het gevolg van een infectie met een hoogrisico-HPV, vooral type 16 en 18.[1] Jaarlijks zijn er wereldwijd ongeveer 54.000 nieuwe diagnoses en overlijden 22.000 mensen aan de gevolgen van anale kanker.[2] In 2023 werden er in België 274 nieuwe diagnoses gesteld, 176 bij vrouwen en 98 bij mannen.[3]
Anale kanker is officieel een zeldzame kanker, maar er zijn belangrijke verschillen tussen bevolkingsgroepen. Zo komt de ziekte vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en ligt het risico bij hiv-positieve mannen die seks hebben met mannen honderd keer hoger dan in de algemene bevolking. Voor die laatste groep is anale kanker niet zeldzaam. Anale kanker wordt het vaakst vastgesteld rond de leeftijd van 50 tot 60 jaar.
Wat is anale kanker en hoe vaak komt het voor?
Dr. Magali Surmont vertelt.
Symptomen
Van voorstadia of voorloperletsels van anale kanker merk je meestal niets. Klachten worden vaak pas opgemerkt wanneer de ziekte verder gevorderd is.
Belangrijke alarmsignalen zijn:
- een zwelling of knobbeltje aan de anus
- een wondje of zweertje aan de anus dat niet geneest
- jeuk of pijn aan de anus
- loze aandrang
- veranderingen in hoe vaak je naar het toilet moet of in hoe je stoelgang eruitziet
- afwisselend verstopping en kleine beetjes diarree
Mensen denken vaak dat het om aambeien gaat of schamen zich om met klachten aan de anus naar een arts te gaan. Daardoor zoeken ze soms te laat hulp.
Blijven klachten langer dan 2 tot 3 weken aanhouden? Laat ze dan altijd controleren door een arts!
Wat zijn voorloperletsels en welke klachten geven ze?
Dr. Magali Surmont zet ze op een rijtje.
Risicofactoren
Een persisterende infectie met hoogrisico-HPV is de belangrijkste risicofactor voor anale kanker. In de meeste gevallen ruimt je lichaam het virus vanzelf op, maar niet altijd. Niet gevaccineerd zijn, roken, een verzwakt immuunsysteem en hogere leeftijd maken het moeilijker voor je lichaam om het virus te klaren. Mensen met een sterk verhoogd risico zijn onder andere hiv-positieve mannen die seks hebben met mannen, vrouwen met HPV-gerelateerde gynaecologische tumoren of voorstadia, en transplantatiepatiënten. Toch behoort de meerderheid van de mensen die anale kanker krijgen niet tot een specifieke risicogroep.
Waarom is HPV-vaccinatie belangrijk?
Dit is wat dr. Magali Surmont ervan vindt.
Diagnose
Voorstadia van anale kanker worden meestal ontdekt via screening, die vooral gericht is op hoogrisicogroepen – zoals hiv-positieve personen of mensen die kanker hebben of hebben gehad van de baarmoederhals, vulva, vagina of penis.
De screening verloopt stapsgewijs: eerst wordt een anale HPV-swab afgenomen om te bepalen of je besmet bent met HPV. Bij een positief resultaat volgt vaak een High Resolution Anoscopy (HRA), een gespecialiseerd onderzoek waarmee artsen voorstadia of voorloperletsels van anale kanker kunnen opsporen en behandelen. Daarnaast kunnen ook cytologische tests en biomarkers gebruikt worden om mensen met een hoger risico verder te selecteren voor bijkomend onderzoek.
In België is de capaciteit voor HRA beperkt en wordt het onderzoek niet terugbetaald.
Wat is screening op anale kanker?
Dr. Magali Surmont legt uit.
Behandelingen
Voorstadia of voorloperletsels van anale kanker kunnen meestal met een minder belastende behandeling worden verwijderd. Onderzoek heeft aangetoond dat behandeling van voorstadia de kans op het ontwikkelen van anale kanker gevoelig vermindert.
De behandeling van anale kanker is de voorbije jaren sterk geëvolueerd. Waar vroeger vaak ingrijpende, mutilerende heelkunde nodig was, is chemoradiotherapie vandaag de standaardbehandeling – een minder invasieve aanpak met goede resultaten als de kanker vroeg wordt ontdekt. Toch is de behandeling zwaar, met mogelijke nevenwerkingen zoals problemen met de stoelgang en seksuele disfuncties. Daarom blijft vroege opsporing belangrijk, niet alleen om de overlevingskansen te verhogen, maar ook om de impact van de behandeling op de levenskwaliteit te beperken.
Waarom is vroegdetectie belangrijk?
Luister naar dr. Magali Surmont.
Toekomstvisie
Kunnen we anale kanker elimineren?
Dr. Magali Surmont hoopt dat anale kanker ooit alleen nog maar in geschiedenisboeken voorkomt. Hoe zorgen we ervoor dat die hoop werkelijkheid wordt?
Meer weten?
In “Met de juiste aanpak kunnen we anale kanker quasi uitroeien” lees je hoe we het verschil kunnen maken.
[1] De Martel C, Plummer M, Vignat J, Franceschi S. Worldwide burden of cancer attributable to HPV by site, country and HPV type. International journal of cancer. 2017 Aug 15;141[4]:664-70.
[2] Globocan 2022
[3] Belgian Cancer Registry, Brussel, 2026
